“Bah, jij stinkt naar rook”, zegt de buurvrouw. Ik geneer me, terwijl ik er niets aan kan doen. Ook ruik ik het zelf nauwelijks meer. Ons huis staat altijd blauw van de sigarettenrook. Vol Roxy Dual van mijn moeder en Zware Van Nelle van mijn vader. Ik woon daar. En ik ruik ernaar. Het zijn de jaren 70 en 80.

Mijn ouders generen zich pas vanaf eind jaren 80. Ze roken dan niet langer in onze huiskamer. Ze staan in de keuken, daar blazen ze hun rook uit onder de afzuigkap van het gasfornuis. Later roken ze vooral in de achtertuin of in de schuur. Uit het zicht en de kinderen roken niet meer mee.

De kijk op roken maakt daarna een meer algemene transitie door. In 2004 start het recht op een rookvrije werkplek. En sinds 2008 geldt er een rookverbod in de horeca. Met steeds meer rookvrije zones en minder verkoopplekken, zijn we op weg naar die rookvrije generatie in 2040. We zijn om op steeds meer punten en puntjes. De echte kanteling is er zeker, maar het pad richting einddoel blijft lastig.

Elke echt ingrijpende en onomkeerbare kanteling van ieder systeem in de samenleving duurt een hele tijd. En dat geeft veel gemopper en verzet. Maar uiteindelijk is er een kanteling, dan start de omslag naar het einddoel.

Het kantelpunt of een transitie slaagt, ligt bij zo’n 25%. Dat betekent dat zodra 25% van alle mensen een omslag wil én deze in gang zet én de noodzaak blijft bestaan, er als het ware vanzelf steeds meer mensen meegaan tot we uiteindelijk met z’n allen omgaan. Tussen de start en de definitieve oplossing van het probleem ligt een pittige periode. En hoe dichter we bij een kantelpunt komen, hoe groter de weerstand. Want de oplossing vraagt ook altijd om een gedragsverandering. Bah. De tegenstellingen tussen mensen nemen toe, wat weer leidt tot ongezellige polarisatie.

We hebben nog best een zwik transities voor de boeg*: de energie-, grondstoffen-, circulaire-, landbouw- en voedsel-, ruimtelijke-, financiële-, onderwijs-, zorg-, sociale-, en democratische transitie. Dat betekent: eerst elkaar warm maken, in de actie en dan met z’n allen onze schouders eronder …

Willen is kantelen – Doeneke wil ‘t proberen!

Lees hier over de tien transities